No, kto by się spodziewał…

No, kto by się spodziewał…

Jest 4 kwietnia 1939 roku. U brzegów wysepki Isla San Ambrosio, wchodzącej w skład bezludnego archipelagu Islas Desventuradas, spotykają się chilijski stateczek zbieraczy guana i kolumbijski kuter rybacki. Załogi obydwu jednostek solennie zapewniają, że znajdują się na własnych wodach i wzywają stronę przeciwną do ich opuszczenia. Z biegiem czasu, w miarę kulturalna dyskusja przeradza się w typową pyskówkę. Uznanym latynoskim zwyczajem, interlokutorzy wyrażają wzajemne powątpiewanie, co do posiadania przez adwersarzy cojónes, a także precyzyjnie informują oponentów o tym, co robią w mleko ich matek. Ponieważ starcie werbalne nie przynosi rozstrzygnięcia, obydwie strony przechodzą od słów do czynów. Chilijczycy obrzucają Kolumbijczyków bryłami guano, a tamci rewanżują się nadpsutymi rybami. Po wyczerpaniu amunicji oraz repertuaru „uprzejmości”, stateczki udały się, każdy w swoją stronę.

Już następnego dnia, prasa chilijska podnosi wielki raban, oskarżając Wielką Kolumbię o złośliwe naruszenie chilijskich wód terytorialnych i brutalną napaść na Bogu ducha winnych zbieraczy guana. W odpowiedzi, prasa kolumbijska wyśmiewa chilijskie enuncjacje zapewniając, że kolumbijski kuter znajdował się na własnych wodach, a naruszenia i napaści dopuścili się Chilijczycy. Z kolei prasa chilijska powołuje się na dzieło opata Giovanniego Ignazio Moliny „Compendio de la historia geográfica, natural y civil del reyno de Chile” (1788), w którym opisuje archipelag Islas Desventuradas, jako część terytorium chilijskiego. Ponadto dowodzi, że skoro rzeczone wyspy leżą prawie 500 Mm na południe od równoleżnika, na którym granica chilijsko-kolumbijska dochodzi do morza, to muszą należeć do Chile. Na to prasa kolumbijska odpowiada, że po pierwsze, pisanina nawet bardzo świątobliwych ojcaszków, nie rodzi skutków w prawie międzynarodowym, a po drugie, kończący „wojnę o saletrę” traktat z 1883 roku, nie przewidywał delimitacji na wodach Pacyfiku, a więc archipelag należy uważać nadal za część dawnej Boliwii, a obecnie Wielkiej Kolumbii.

W konflikt angażują się czynniki oficjalne; ambasadorzy obydwu państw zostają wezwani przez ministrów spraw zagranicznych rządów, przy których są akredytowani w celu wręczenia im not protestacyjnych. Tymczasem, jeden z dzienników chilijskich, powołując się na wiarygodne źródło, ujawnia personalia załogi kolumbijskiego kutra. Mieli to być: alférez de navío Morientes, suboficial mayor Álvarez, cabo primero Garcia i marinero de primera Rodríguez, wszyscy w czynnej służbie kolumbijskiej MW. Świadczy to – zdaniem autora artykułu – o prowokacji zaplanowanej przez kolumbijski rząd. W odpowiedzi, rzecznik prasowy kolumbijskiej Admiralicji capitán de corbeta Mentirez y Mofaro oświadczył, że personelowi kolumbijskiej MW nie zabrania się uprawiania – oczywiście w czasie wolnym od służby – hobby, szczególnie tak blisko powiązanego z morzem i żeglugą, jak rybołówstwo. W Chile, oświadczenie to przelało czarę goryczy, kolumbijski ambasador został uznany za persona non grata i w trybie 24-godzinnym wydalony. Reakcja rządu kolumbijskiego była ostra i zdecydowana. Już 21 kwietnia, wystosował on do rządu chilijskiego 7-dniowe ultimatum, w którym domagał się:

1. Przyjęcia przez rząd chilijski odpowiedzialności za zaistniały incydent i złożenia w związku z nim wyrazów ubolewania.
2. Surowego ukarania bezpośrednich sprawców incydentu oraz ich mocodawców.
3. Wypłacenia przez rząd Chile odszkodowania w wysokości $400 000.
4. Oficjalnego uznania suwerenności Wielkiej Kolumbii nad archipelagiem Islas Desventuradas, a także wyspą Isla Salas y Gómez.
5. Uznania przez Chile eksterytorialności 2-kilometrowego pasa wzdłuż przebiegającej przez jego terytorium linii kolejowej La Paz – Arica oraz portu morskiego Arica.
6. Przywrócenia akredytacji kolumbijskiego ambasadora.

Reakcja chilijskiej prasy na ultimatum przybrała charakter patriotyczno-histeryczny; wzywano do jego odrzucenia bez względu na konsekwencje. Rządy USA oraz większości państw Ameryki Łacińskiej wezwały zwaśnione strony do rozwiązania konfliktu na drodze dyplomatycznej, a Brazylia zaoferowała swoje dobre usługi i ewentualne pośrednictwo. W Europie konflikt pozostał prawie niezauważony; jej uwagę zajmował Anschluß i inne wybryki pewnego zapoznanego akwarelisty.

22 kwietnia, ambasador Chile w Wielkiej Kolumbii zostaje przez swój rząd wezwany do Santiago na konsultacje. Na dwa dni przed upływem terminu ultimatum, czyli 26 kwietnia, rząd Chile oświadcza, że jest skłonny rozważyć pkt. 6. ultimatum, pozostałe żądania odrzuca, jako godzące w suwerenność i godność Republiki Chile. Dzień później, prezydent Argentyny Roberto Maria Ortíz apeluje do obydwu stron o umiarkowanie i kompromisową postawę. 28 kwietnia o godz. 24:00 upływa termin kolumbijskiego ultimatum. W dniach 29 i 30 kwietnia, sekretarz ambasady Wielkiej Kolumbii, bezskutecznie stara się o audiencję u chilijskiego ministra spraw zagranicznych. Wobec niemożności doręczenia pisemnej noty, 2 maja, za pomocą prasy i radia, rząd Federacji Wielkiej Kolumbii informuje, że od godz. 08:00 3 maja 1939 roku, Federacja będzie uważać się za pozostającą w stanie wojny z Republiką Chile.

Tak to w (naszej) historii zapisały się – nomen omen –  Islas Desventuradas (po hiszpańsku Wyspy Nieszczęśliwe).