BITWA MORSKA POD ARICA
Bitwa ta,
to realizacja opracowanego już w roku 1938 planu kolumbijskiej Admiralicji.
Wiodącą ideą tego planu było wywabienie trzonu chilijskiej floty z jej baz,
sprowadzenie go na przewidziany wcześniej akwen, a w rezultacie jego
zniszczenie, lub co najmniej poważne osłabienie. Przynętą miał być zespół
bombardujący port Arica, a decydujący cios miały zadać główne siły
kolumbijskiej floty operacyjnej.
Dla
realizacji tego planu, utworzono już na początku roku 1939 dowództwo zespołu
zadaniowego GC1. W jego skład weszły następujące podzespoły:
- GC1.1 –
okręty podwodne Águila i Busardo (typu Águila), Rorcual i Cachalote (typu Narval) oraz Elanio i Arpia (typu Elanio);
- GC1.2 – 1. Eskadra Monitorów (1 monitor typu Guayaquil, 2 monitory typu Panama), I. Flotylla Torpedowców (1.
i 2. Dywizjon Torpedowców) oraz 1.
Dywizjon Kanonierek (2 kanonierki typu Puma);
- GC1.3 - 1. Eskadra Okrętów Liniowych
(1 pancernik typu Unidad, 2
pancerniki typu Callao), 1. Eskadra
Krążowników (1 krążownik ciężki typu Américo
Vespucio, 2 krążowniki lekkie typu Almirante
Padilla), 2. Dywizjon Niszczycieli (3 niszczyciele typu Chubasco), 3. Dywizjon Niszczycieli (3
niszczyciele typu Céfiro) oraz 4.
Dywizjon Niszczycieli (3 niszczyciele typu Siroco);
- GC1.4 – zbiornikowiec floty typu Chimborazo, zaopatrzeniowiec typu Huiracocha, okręt warsztatowy typu Arquimedes, 1 holownik typu Hercules i 1 holownik typu Titán.
Zadania zespołu GC1.1 to wykrycie
zespołu npla, meldowanie o nim, a w sprzyjającej sytuacji atak torpedowy.
Zespół GC1.2 jako „przynęta”, miał
sprowokować akcję chilijskiej floty. Założono, że niewielkie i wolne monitory
oraz słabe torpedowce, będą dla trzonu Armada de Chile kąskiem nie do pogardzenia.
Zespół główny, czyli GC1.3, miał za
zadanie przechwycić i zniszczyć, lub co najmniej poważnie osłabić chilijską eskadrę.
GC1.4 to
zespół zabezpieczenia materiałowo-technicznego. Jego zadaniem jest uzupełnienie
– w razie potrzeby – na okrętach zespołów GC1.2 i GC1.3 paliwa i amunicji, oraz
ewentualne udzielenie pomocy okrętom uszkodzonym.
Przebieg
starcia.
04.05.1939 godz.
06:05 Zespół GC1.1 wypływa z Matarani na
wyznaczone pozycje.
godz. 10:20 Zespół GC1.2 wypływa z Ilo na wyznaczoną pozycję.
godz.
11:30 Zespół GC1.3 wypływa z Matarani na
wyznaczoną pozycję.
godz.
13:30 Zespół GC1.4 wypływa z Matarani na
wyznaczoną pozycję.
05.05.1939 godz.
13:30 Zespół GC1.2 osiąga pozycję 20 Mm
na zachód od portu Arica.
06.05.1939 godz.
06:20 Zespół GC1.2 rozpoczyna ostrzał
portu Arica.
godz.
22:30 Chilijska admiralicja podejmuje decyzję o zaatakowaniu zespołu GC1.2.
07.05.1939 godz.
06:30 – 18:00 Zespół GC1.2 kontynuuje ostrzał portu i miasta Arica.
godz.
18:20 Na redzie portu Antofagasta koncentruje się chilijski zespół, mający
zaatakować kolumbijski zespół GC1.2. Skład zespołu to: pancernik Almirante Latorre, krążownik ciężki O’Higgins, krążownik lekki Chacabuco, 6 niszczycieli typu Teniente Serrano.
godz.
18:00 – 24:00 Zespoły GC1.3 i DC1.4 osiągają wyznaczone pozycje.
08.05.1939 godz.
00:30 – 11:30 Okręty zespołu GC1.1 zajmują pozycje na linii dozorowej na
północny-zachód od Iquique.
godz.
07:30 Chilijski zespół wyrusza pod Arica.
godz.
10:00 Artyleria nadbrzeżna rejonu Arica przestaje odpowiadać.
godz. 14:00 – 18:30
Zaopatrzeniowiec Huiracocha z zespołu
GC1.4 uzupełnia amunicję na monitorach zespołu GC1.2.
09.05.1939 godz.
07:30 – 08:30 Zespół GC1.2 ostrzeliwuje dotykające morza skrzydło chilijskiej
linii obronnej na rzece Lluta.
godz.
16:10 Kolumbijski okręt podwodny Busardo
wykrywa chilijski zespół i wysyła stosowny meldunek radiowy. Busardo nie podejmuje próby ataku
torpedowego, z uwagi na aktywną obecność chilijskich niszczycieli.
10.05.1939 godz.
07:00 – 09:00 Na okrętach zespołów GC1.2 i GC1.3 ogłoszono alarm bojowy.
godz.
11:40 Chilijski pancernik Almirante
Latorre wysyła wodnosamolot rozpoznawczy w rejon Arica.
godz.
12:30 Obserwator z wodnosamolotu Almirante
Latorre melduje grupę kolumbijskich okrętów na wschód od Arica; na
zapytanie potwierdza brak pancerników w jej składzie.
godz.
12:45 Zespół chilijski oraz kolumbijski zespół GC1.2 nawiązują kontakt wzrokowy
z odległości ok. 25 000 m. Powiadomiony o tym zespół GC1.3, niezwłocznie rusza kursem
35o z prędkością 20 w. na przechwycenie chilijskiego zespołu.
godz.
14:00 Chilijski zespół otwiera ogień na zespół GC1.2 z odległości 14 000 m.
Kilka minut później odpowiadają ogniem kolumbijskie monitory. Poważnie uszkodzony
monitor Guayaquil wycofuje się z
walki.
godz.
15:10 W celu odciążenia własnej linii, atakują kolumbijskie torpedowce z zespołu
GC1.2; atak załamuje się w silnym ogniu chilijskich okrętów. Wyrzucone z dużej odległości
torpedy nie dochodzą do celu. Tonie kolumbijski torpedowiec Nevada, a uszkodzony Tormenta wychodzi z linii. Pozostałe
torpedowce wycofują się, stawiając zasłonę dymną.
godz.
16:20 Zespół GC1.3 nawiązuje kontakt wzrokowy z chilijską eskadrą – odległość ok.
27 000 m. Zespół kolumbijski otwiera ogień z dystansu 22 100 m. Wszystkie
pancerniki strzelają do Almirante Latorre,
a krążowniki do chilijskich okrętów odpowiedniej klasy. Chilijczycy odpowiadają
ogniem, kiedy odległość spada do 20 000 m.
godz.
17:30 Chilijska eskadra skraca dystans, aby umożliwić skuteczne użycie własnych
dział 8”- i 6”-calowych. Efekt okazuje się odmienny od oczekiwanego; kolumbijskim
pancernikom stare 8- i 6-calówki krzywdy zrobić nie mogą, a obydwa chilijskie
krążowniki narażają się na ogień kolumbijskich 5-calówek.
godz.
18:10 Trafiony kilkunastoma pociskami 356 mm oraz co najmniej dwudziestoma kalibru
127-152 mm, chilijski pancernik Almirante
Latorre, ze zmniejszoną do 17 w. prędkością wychodzi z linii. Osłaniając
jego odwrót, chilijskie niszczyciele ruszają do ataku torpedowego. Ciężkie kolumbijskie
jednostki wykonują manewry unikowe, a osłaniające je niszczyciele nawiązują
walkę z niszczycielami wroga. W chaotycznych starciach na pociski i torpedy,
zatopione zostają chilijski niszczyciel Ingeniero Hyatt i kolumbijski Aguacero.
godz.
19:50 Po uporządkowaniu szyku, w zapadającym już zmierzchu, okręty kolumbijskie
wznawiają ogień do przeciwnika. Znajdują się w lepszej sytuacji, ponieważ
zachodzące słońce, resztkami swoich promieni, wprawdzie już słabo, ale jeszcze,
oświetla okręty chilijskie. Te drugie, mając gorsze warunki świetlne,
odpowiadają ogniem sporadycznie i niecelnie.
godz.
20:20 Kilkunastokrotnie trafiony pociskami 127-356 mm, chilijski krążownik ciężki O’Higgins, traci prędkość i sterowność. Do
pomocy pozostaje mu niszczyciel Capitán Orella. Niszczyciele kolumbijskie oświetlają
obydwie chilijskie jednostki reflektorami i wraz z pozostałymi okrętami zespołu
zasypują ogniem chilijski krążownik i niszczyciel. Capitán Orella
przewraca się na burtę i tonie.
godz. 20:55
Tonie, dobity torpedą niszczyciela Céfiro,
krążownik O’Higgins. Ponieważ, w
kompletnych już ciemnościach, nie ma kontaktu z pozostałością chilijskiej
eskadry, a amunicja i paliwo na niektórych jednostkach jest na wyczerpaniu,
okręty kolumbijskie przerywają pościg i zawracają do swoich baz.
10.05.1939 godz.
08:15 Okręt podwodny Águila atakuje i
trafia dwoma torpedami uszkodzony chilijski pancernik Almirante Latorre. 20 minut później pancernik tonie. Pozostałe, wracające
do baz okręty chilijskie ratują część rozbitków z pancernika. Bitwa jest
zakończona.
Bilans bitwy.
Wielka Kolumbia:
- zatopione: 1 niszczyciel i 1 torpedowiec;
- uszkodzone poważnie: 1 monitor i 1 torpedowiec;
-
uszkodzone lżej: 1 pancernik, 1 monitor, 1 krążownik ciężki, 4 niszczyciele, 2
torpedowce, 1 kanonierka.
Chile:
-
zatopione: 1 pancernik, 1 krążownik ciężki, 2 niszczyciele;
-
uszkodzone poważnie: 1 niszczyciel;
-
uszkodzone lżej: 1 krążownik lekki, 2 niszczyciele.
Ogólny bilans zysków i strat:
- zabito
lub raniono ok. 4 900 chilijskich żołnierzy, do
niewoli wzięto 4 319;
- zdobyto 21
dział i moździerzy i 51 karabinów maszynowych;
-
zniszczono 2 czołgi i zdobyto 1;
-
zniszczono ok. 25 chilijskich samolotów, zdobyto 2;
- zatopiono
1 pancernik, 1 krążownik ciężki, 2 niszczyciele, 1
frachtowiec, 1 holownik i dwie małe jednostki pomocnicze;
- stracono 626
zabitych, 1 527 rannych i 121 zaginionych;
- stracono
3 działa i moździerze;
- stracono 2
czołgi i 3 tankietki;
- stracono 14
samolotów;
- stracono 1
niszczyciel, 1 torpedowiec i 1 kuter desantowy.
