Międzynarodowa konferencja w sprawie zjednoczenia państw niemieckich – podsumowanie
Ponieważ
wszystkie państwa uczestniczące w Konferencji w sprawie zjednoczenia państw
niemieckich ratyfikowały już jej protokół końcowy, nadszedł czas na jej
podsumowanie. Uczynię to, przedstawiając kolejno cele i osiągnięcia
poszczególnych uczestników Konferencji, a także refleksje ogólnej natury.
Niemcy
Północne. Celem tego państwa było całkowite zjednoczenie Niemiec.
Został on osiągnięty jedynie częściowo poprzez połączenie tego kraju z Saksonią
i to za cenę utraty niektórych posiadłości zamorskich oraz zgody na
ograniczenie potencjału militarnego i inne ustępstwa. Należy uznać, że dla
Niemiec Północnych Konferencja zakończyła się umiarkowanym sukcesem, więcej w
tym czasie i w tych warunkach raczej nie dało się osiągnąć. Dotkliwe może
wydawać się okrojenie posiadłości kolonialnych, ale Niemcy wychodzą z
założenia, że najważniejsze jest zjednoczenie i ponowne uzyskanie statusu
mocarstwa. Po osiągnięciu takiej pozycji, utracone terytoria będzie można
rewindykować, a może nawet i zdobyć inne.
Saksonia.
Cele tego państwa były zbieżne z celami północnoniemieckimi, więc i osiągnięcia
są identyczne z wymienionymi powyżej.
Związek
Reński. Ponieważ cele poszczególnych krajów związkowych były odmienne
(zjednoczenie lub utrzymanie status quo),
to i wyniki Konferencji mają dla nich odmienną wartość. Trzeba także zaznaczyć duże
różnice dążeń nawet wewnątrz poszczególnych krajów związkowych. Prawdopodobnie
w najbliższym czasie narastać będą tendencje odśrodkowe ze strony zwolenników
zjednoczenia.
Bawaria.
Państwo to chciało utrzymać suwerenność i cel ten został osiągnięty.
Francja. Jej
celem było niedopuszczenie do zjednoczenia krajów niemieckich, a w
szczególności utrzymanie suwerenności Związku Reńskiego, której to suwerenności
Francja jest gwarantem. Cel ten w zasadzie został osiągnięty; kosztem zgody
na niewielkie wzmocnienie potencjału demograficznego i (trochę większe)
ekonomicznego wrogiego państwa niemieckiego, Dodatkowo Francja zapewniła sobie
ograniczenie jego potencjału militarnego. Uzyskała również rozszerzenie swoich
posiadłości kolonialnych w Afryce. Nabytek wprawdzie nie jest zbyt wielki, ale
ma znaczenie dla poprawy zwartości terytorialnej Francuskiej Afryki Równikowej.
Holandia.
Ogólnym celem tego państwa jest równowaga pomiędzy Francją i Niemcami, stan taki zwiększa jego szanse na utrzymanie niezależności od obu silniejszych sąsiadów.
Wzmocnienie Niemiec Północnych częściowo niweluje różnice pomiędzy nimi, a
Francją, czyli można uznać, że wyniki Konferencji były dla Holandii umiarkowanie
korzystne.
Dania. Celem
Duńczyków było zachowanie status quo.
Nie udało się go osiągnąć w całości, ale za cenę niewielkich ustępstw, uzyskała
Dania ważny strategicznie Helgoland, a także ograniczenie potencjału
militarnego nowego państwa niemieckiego, co korzystnie wpływa na jej
bezpieczeństwo.
Polska.
Polskie cele były w dużej mierze zbieżne z celami Francji i Danii. Podobnie też
należy ocenić stopień ich osiągnięcia. Wprawdzie w porównaniu do Francji i
Danii Polska „straciła” najwięcej (wydłużenie granicy z wrogim państwem), ale i
nabytek (Niemiecka Afryka Południowo-Zachodnia) posiada największą wartość;
dużą teraz a jeszcze większą w przyszłości. Wartość tę stanowią liczne i
zasobne złoża surowców mineralnych, w tym nieeksploatowane jeszcze złoża rud
uranu. Szczegółowo nową polską kolonię opiszę w osobnym poście.
Austro-Węgry.
Monarchia ta miała dość ograniczone cele, głównym było niedopuszczenie do
zdominowania świata niemieckojęzycznego przez - w większości protestanckie –
państwo północnoniemieckie. Z uwagi na narastające w tym państwie wewnętrzne
problemy narodowościowe, powodujące ogólne obniżenie jego znaczenia na arenie
międzynarodowej, można uznać, że Austro-Węgry osiągnęły to, co do osiągnięcia
było możliwe.
Anglia. Jej
celem było wzmocnienie Niemiec, jako przeciwwagi dla pozycji Francji; cel ten
częściowo został osiągnięty. Dodatkowo ugruntował się międzynarodowy prestiż
Brytyjczyków, jako inicjatorów, organizatorów i przewodzących obradom
Konferencji.
Uwagi
ogólne. Uważam, że wyniki Konferencji pozwoliły zachować
istniejący dotychczas układ sił w Europie. Jednocześnie – przynajmniej na
pewien czas – oddaliły groźbę konfliktu zbrojnego pomiędzy głównymi
antagonistami. Także większość państw i społeczeństw europejskich
nieuczestniczących w Konferencji poparła zarówno jej zwołanie, jak i osiągnięte
rezultaty.
Niemniej
należy mieć na uwadze fakt, że postanowienia Konferencji zachowają swoją moc i
znaczenie tylko do czasu ewentualnej zmiany istniejącego układu sił. Dotyczy to
każdej umowy międzynarodowej; funkcjonują one dopóki wszystkie jej strony są
tym zainteresowane i dopóki jedna, lub więcej ze stron, nie poczuje się na tyle
silna, aby ją zerwać.
